Architectural Elements of Chinese and Japanese Culture in Yokohama Chinatown
ชุดา ปุณณรุจาวงษ์
Yokohama Chinatown (横浜中華街) ถือเป็นไชน่าทาวน์ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศญี่ปุ่น และเป็นหนึ่งในย่านชุมชนคนจีนที่มีชื่อเสียงที่สุดในเอเชียตะวันออก การก่อตั้งเริ่มขึ้นในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 หลังจากที่ท่าเรือโยโกฮามะเปิดเพื่อการค้าขายกับต่างประเทศในปี 1859 หลังจากที่ญี่ปุ่นทำสนธิสัญญาเพื่อสัมพันธไมตรีและการค้ากับสหรัฐอเมริกา โดยเมืองโยโกฮาม่าถูกกำหนดให้เป็นเมืองท่าเปิดเพื่อทำการค้ากับต่างชาติ ทำให้ชาวจีนจำนวนมากอพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐาน และสร้างชุมชนที่สะท้อนเอกลักษณ์วัฒนธรรมของตนเอง ในปัจจุบัน Yokohama Chinatown ไม่เพียงแต่เป็นย่านการค้าหรือสถานที่ท่องเที่ยว แต่ยังทำหน้าที่เป็น พื้นที่ทางวัฒนธรรม ที่แสดงให้เห็นการผสมผสานระหว่าง องค์ประกอบจีนดั้งเดิม และ การปรับเข้ากับสังคมญี่ปุ่น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในมิติของสถาปัตยกรรม ซึ่งสะท้อนทั้งรากเหง้าวัฒนธรรมจีนและวิธีคิดแบบญี่ปุ่นที่เน้นระเบียบและความประณีต
หนึ่งในสัญลักษณ์ที่โดดเด่นที่สุดของ Yokohama Chinatown คือ ประตูจีนขนาดใหญ่ (Paifang) ตั้งอยู่หลายจุดรอบย่าน แต่ละประตูถูกสร้างตามคติสถาปัตยกรรมจีน ใช้ สีน้ำเงินและทอง ที่ไม่เหมือน China town ที่อื่นที่ใช้สีแดงและทองเพราะสีน้ำเงินและทองให้ความหมายเชิงสัญลักษณ์ (ท้องฟ้า, ธาตุไม้, ความเจริญ), หลักฮวงจุ้ยตามทิศทาง, การสร้างเอกลักษณ์ต่างจาก Chinatown อื่น ๆ อย่างไรก็ตาม การก่อสร้างประตูเหล่านี้มีการ ดัดแปลงโดยใช้เทคนิคญี่ปุ่น เช่น การเสริมโครงเหล็กภายในเพื่อความแข็งแรงและทน การทำงานไม้ที่ประณีตกว่าของจีนแบบดั้งเดิม จึงเกิดเป็นการผสมผสานที่น่าสนใจระหว่างความอลังการแบบจีนกับความละเอียดอ่อนแบบญี่ปุ่น
ศาลเจ้าเป็นอีกองค์ประกอบสำคัญที่สะท้อนการผสมผสานวัฒนธรรม ศาลเจ้า Yokohama Mazu Miao ซึ่งสร้างขึ้นตามขนบจีน ได้แก่ หลังคาซ้อนชั้นยกโค้งสูง ประดับด้วยมังกรและสัตว์มงคลต่าง ๆ ใช้สีสดใสไม่เพียงแต่สีแดงทองแต่หากยังมีสีเขียวและสีน้ำเงิน เหมือนกับการใช้สีของประตูจีน (Paifang / 牌楼) เพื่อแสดงถึงความหมายเชิงสัญลักษณ์ทำให้ china town ที่นี่มีความเป็นเอกลักษณ์มากขึ้นหากพิจารณาอย่างละเอียดจะพบว่า การจัดผังวัดมีความ เป็นระเบียบแบบญี่ปุ่น เช่น การควบคุมพื้นที่ใช้งาน การจัดภูมิทัศน์อย่างสะอาดเรียบร้อย
อาคารพาณิชย์และบ้านเรือนในย่าน Chinatown แสดงให้เห็นการผสมผสานอย่างชัดเจน
– ภายนอก : ร้านค้าตกแต่งด้วยป้ายภาษาจีน ตัวอักษรคัดลายมือสไตล์โบราณ ใช้โคมไฟสีแดงและสีสันสดเพื่อสร้างบรรยากาศแบบจีน
– ภายใน : โครงสร้างส่วนใหญ่เป็นคอนกรีตเสริมเหล็กหรือโครงสร้างสมัยใหม่แบบญี่ปุ่น ซึ่งมีความปลอดภัยและทนทานกว่าแบบดั้งเดิม
จึงเกิดเป็นการผสมผสานที่อาจเรียกว่า “ภายนอกจีน ภายในญี่ปุ่น” ซึ่งตอบสนองทั้งการอนุรักษ์อัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมและความจำเป็นเชิงโครงสร้างในสังคมญี่ปุ่น
สถาปัตยกรรมจีนเน้นการใช้ สีแดงและทอง อย่างเด่นชัด โดยสีแดงสื่อถึงความโชคดี ความเจริญรุ่งเรือง ส่วนสีทอง ที่จะเห็นได้จากตามเสาไฟ, โคมไฟ หรือ องค์ประกอบป้ายประตู สีแทนความมั่งคั่งและเกียรติยศ แต่เมื่อถูกนำมาอยู่ในบริบทของเมืองญี่ปุ่น การตกแต่งถูกปรับให้มีความ สมดุลและกลมกลืน มากขึ้น ไม่หนาแน่นจนเกินไปตามแบบตลาดจีนดั้งเดิม และยังคงไว้ซึ่งความเรียบร้อยที่เป็นลักษณะของสังคมญี่ปุ่น
องค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมใน Yokohama Chinatown แสดงให้เห็นการผสมผสานระหว่างการใช้องค์ประกอบของจีนทั้ง โครงสร้าง, วัสดุ, สี, สัญลักษณ์ หรือตัวอักษร แสดงถึงความมีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นและแตกต่างจาก Chinatown ที่อื่นกับ ซึ่งผสานกับความประณีตและระบบระเบียบแบบญี่ปุ่น ไม่ว่าจะเป็นการจัดระบบความเป็นระเบียบของตัวอาคาร, พื้นที่, ภูมิทัศน์ หรือ การเว้นระยะห่างขององค์ประกอบ ทำให้เห็นว่าการอยู่ร่วมกันของสองวัฒนธรรมที่แตกต่างแต่สามารถเกื้อกูลกันได้ ดังนั้น Yokohama Chinatown จึงไม่ได้เป็นเพียงศูนย์รวมของชุมชนจีนในญี่ปุ่น แต่ยังเป็น ภาพสะท้อนของการแลกเปลี่ยนและการอยู่ร่วมกันทางวัฒนธรรม ที่ถ่ายทอดผ่านสถาปัตยกรรมในชีวิตประจำวันได้อีกด้วย
ส่วนหนึ่งของโครงการ โครงการประชุมเชิงปฏิบัติการ The 2025 International Cultural Landscape, Architectural Heritage and Conservation Science Workshop in Japan ร่วมกับมหาวิทยาลัยทสีคุบะ จัดขึ้นระหว่างวันที่ 1 ถึง 9 กันยายน 2568 ณ เมืองทสึคุบะและเมืองโยโกฮามา ประเทศญี่ปุ่น ได้รับการสนับสนุนจากทุนนิสิตสู่สากลประจำปีงบประมาณ 2568 และคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์